Öğrenilmiş çaresizlik – Martin Seligman

0
3783
Öğrenilmiş çaresizlik nedir
Öğrenilmiş çaresizlik nedir? Öğrenilmiş çaresizlik örnekleri. Öğrenilmiş çaresizlik deneyi.

Öğrenilmiş çaresizlik nedir?

Martin Seligman, 1974’te depresyonun bilişsel açıklaması için ‘öğrenilmiş çaresizlik’ teorisini önerdi. Bu teoriye göre, depresyon bir kişinin negatif durumlardan kaçma girişimleri başarısız olduğunda gerçekleşir. Sonuç olarak da kişi itici uyaran ve çevresel koşullara karşı pasif bir durumda kalıp bu duruma katlanmaya çalışır.

Seligman bu teorisini köpekler üzerinde yaptığı bir araştırmayla temellendirmiştir. Deneyde kullanılan köpekler 3 gruba ayrılmıştır. Deneyin ilk aşamasında, ilk gruptaki köpeklere şok verilmiş ve kaçmaları engellenmiştir. İkinci gruba da şok verilmiş fakat bu gruptaki köpeklere düğmeye basıp şoktan kurtulabilme imkânı verilmiş ve köpekler şoktan kurtulabilmişlerdir. Üçüncü gruptaki köpeklere ise şok verilmemiştir. Deneyin ikinci aşamasına geçildiğinde ise, bütün gruplardaki köpeklere şok ve şoktan kaçabilme imkânı verilmiştir. İlk aşamada hiç şok verilmemiş köpekler şoktan kaçmayı öğrenmişler.

Öğrenilmiş çaresizlik örnekleri

Aynı zamanda deneyin ilk aşamasında şoktan kaçabilen köpekler de şoktan kaçabilmeyi başarmışlar. Fakat ilk grupta olan ve ilk aşamada şoktan kaçamayan köpekler şoka maruz kaldığında stresle koşmaya başlamış ve sonrasında pes edip zemine uzanarak şoka maruz kalmaya devam etmişlerdir. Şans eseri bu gruptan birkaç köpek şoktan kurtulsa da aynı çabayı diğer denemelerde göstermemişlerdir. Sonuç olarak, öğrenilmiş çaresizlik yaşayan köpekler kaçma girişimlerinin bir işe yaramayacağını öğrenmişlerdir. Yani, kontrol edilemeyen ve rahatsızlık verici durumla karşılaşıldığında öğrenme yeteneğindeki azalmaya öğrenilmiş çaresizlik denir.

İnsanlar üzerindeki bazı durumlar da öğrenilmiş çaresizlik ile açıklanabilir. Örneğin, öğrenciler üzerinde yapılan bir araştırmada, öğrencilere önce çözülemeyen hemen sonrasında da basit, çözülebilen problemler verilmiş. Öğrenciler ilk problemleri uğraşıp çözemeyince basit sorularla uğraşmamışlardır. Aynı zamanda depresyonla ilgili bazı durumlarda öğrenilmiş çaresizlik izleri görülür. Örneğin, kontrol edemedikleri, kötü olaylarla karşılaşan insanların kendilerini daha da umutsuz hissetmeleri, uğraştıkları halde sonuç elde edememeleri ve pasif bir duruma düşmeleri depresyonun bazı özellikleriyle benzeşir.

Kaynak

Powell, R; Symbaluk, D. G., Honey, P. L. (2009). Introduction to Learning and Behavior

Psikoloji Nedir?

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz