Sağlık Psikolojisi Nedir?

0
2727
sağlık psikolojisi
Sağlık Psikolojisi Nedir?

Bu yazımızda Psikoloji bölümünün alt alanlarından biri olan Sağlık Psikolojisi alanına değineceğiz. Bütün insanlar için sosyal, psikolojik ve fizyolojik açıdan sağlıklı olmak yaşamsal faaliyetleri düzgün bir biçimde yerine getirmek için gereklidir. Joseph Matarazzo sağlık psikolojisini “sağlığın geliştirilmesi ve sürdürülmesi, hastalıkların ve ilişkili işlev kayıplarının azaltılması ve tedavisi için psikoloji disiplinin kendine özgü eğitimsel, bilimsel ve mesleki katkılarının toplamı” olarak değerlendirmektedir. Sağlık psikolojisi, hastalık ve sağlık durumunu biyolojik, fizyolojik, psikolojik ve sosyal açıdan inceleyen psikolojinin bir alt alanıdır.

Sağlık psikolojisi, hastalığın ve sağlığın oluşmasının birden fazla faktöre bağlı olduğunu savunur. Bireyin sağlığı bulaşıcı ve kalıtımsal hastalıkların yanı sıra bireyin davranışlarından ve sosyal çevresinden de etkilenmektedir.  Bu nedenle sağlık psikolojisi hastalığı ve sağlığı incelemek için biyopsikososyal modeli kullanmaktadır. Bu model sağlık ve hastalığın biyolojik (virüsler, bakteriler, yaralar), psikolojik (davranış, inançlar, baş etme, stres, ağrı) ve sosyal (sınıf, istihdam, etnik köken) açıdan incelenmesini sağlamaktadır.

Sağlık psikolojisi, hastalık ve sağlığın süreci, nedenleri ve sonuçlarını araştırırken psikolojik faktörlerin etkilerini vurgulamaktadır.

Sağlık psikolojisinin başlıca amaçları:

  1. Hastalıkların temelindeki davranışların rolünü değerlendirmek. Örneğin, sigara kullanma, beslenme ve egzersiz yapmama gibi davranışlar koroner kalp hastalığına sebep olabilmektedir.
  2. Sağlıksız davranışları tahmin etmek. Örneğin sağlık ve hastalık ile ilgili inançlar davranışları belirleyebilir.
  3. Psikoloji ve fizyoloji arasındaki ilişkiyi değerlendirmek. Örneğin, endişe ve stres kişinin biyolojisini ve fizyolojisini etkileyebilir ve bu da hastalığı tetikleyebilir yahut hastalığın şiddetini arttırabilir.
  4. Hastalık boyunca psikolojinin rolünü anlamak. Örneğin, hastalığın psikolojik sonuçlarını anlamak hem ağrı, bulantı ve kusma gibi fizyolojik belirtileri hem de kaygı ve depresyon gibi psikolojik belirtileri azaltmaya ve hafifletmeye yarayabilir.
  5. Hastalığın tedavisinde psikolojinin rolünü değerlendirmek. Örneğin, hastalığın oluşmasında psikolojik faktörlerin yeri önemli ise, psikolojik etkenler hastalığın tedavisinde de rol oynayabilir yahut kalp krizi geçirmiş bir insandaki stresi azaltmak ve sigara içme davranışını bırakmasını sağlamak, bu bireyin başka bir kalp krizi geçirmesini önlemede yardımcı olabilir.
  6. Sağlıklı davranışları teşvik etmek. Örneğin, hastalıklardaki davranışsal sebepleri ortaya çıkarmak insanların bu davranışlardan uzak durmasını sağlayabilir; spor yapmanın obeziteyi önlediğini duyan bir insan spor yapmaya daha fazla meyilli olur.
  7. Hastalığı önlemek. Örneğin, stresi azaltmak kalp krizi riskini önleyebilir.
  8. Sağlık hizmetlerini ve devletin sağlık bakım politikasını geliştirmek.

Sağlık Psikolojisi Alt Alanları

Klinik Sağlık Psikolojisi

İlk olarak klinik psikoloji eğitimini ve sonrasında sağlık psikolojisinde uzmanlıklarını tamamlayan kişilerdir.  Hastaneler, danışmanlık ve sağlık merkezlerinde hizmet verirler. Stres ve ağrı yönetimi, kronik hastalıkları olan hastalar için rehabilitasyon vs gibi alanlar üzerinde çalışırlar.

Uzman Sağlık Psikolojisi

Psikoloji eğitiminden sonra sağlık psikolojisi alanında yüksek lisanslarını tamamlarlar. Araştırma, eğitim ve danışmanlık alanında yetkinliğe sahiptirler. Okullarda, sanayi veya sağlık hizmeti ile ilgili alanlarda veya akademisyen olarak çalışabilirler.

Toplum Sağlığı Psikolojisi

Toplumdaki bireylerin sağlığı ve refahını etkileyen toplum faktörlerini inceler. hastalıkları önlemek, tedavi etmek ve fizyolojik ve psikolojik sağlığı geliştirmek için topluluk düzeyinde müdahaleler tasarlar.

Halk Sağlığı Psikolojisi

Sağlık ve psiko sosyal faktörler arasındaki neden sonuç ilişkilerini araştırır. Sağlık psikolojisinin sağlık politikalarının oluşturulmasında işlev görebilmesini sağlar. Halk sağlığı psikologları için sağlığın geliştirilmesi ve hastalıkların önlenmesi tedaviden daha önemlidir.

Kaynak:

Jane ogden Health Psychology, chapter 1

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz